Wargi łuszczą się i pieką mimo pielęgnacji? To może być zapalenie czerwieni wargowej

Bolesne pęknięcia, uporczywe pieczenie i nieestetyczne łuszczenie się skóry na ustach nie zawsze oznacza przesuszenie skóry. Podobne objawy mogą wskazywać również na zapalenie czerwieni wargowej­ – stan ten może być skutkiem drażnienia, alergii, infekcji albo niedoborów, dlatego nawracające zmiany na wargach i w kącikach ust wymagają szerszej oceny niż sam balsam ochronny. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której objawy nie ustępują lub szybko wracają.

Czym jest zapalenie czerwieni wargowej?

Zapalenie czerwieni wargowej to stan zapalny obejmujący przede wszystkim czerwień wargową, jej granicę, a czasem także skórę wokół ust. Najczęściej objawia się zaczerwienieniem, suchością, pęknięciami i łuszczeniem.

Czerwień wargowa to po prostu ta część ust, która ma naturalnie różowy lub czerwonawy odcień. Jest to strefa przejściowa między błoną śluzową wewnątrz jamy ustnej a zwykłą skórą twarzy. Stan zapalny w tym obszarze (często określany w medycynie jako cheilitis) może mieć różne przyczyny. Łagodne, przejściowe zmiany czasem ustępują po usunięciu czynnika drażniącego, ale przewlekłe lub nawracające wymagają ukierunkowanej diagnostyki i leczenia.

Objawy zapalenia czerwieni wargowej

Odróżnienie zapalenia od zwykłego, chwilowego przesuszenia jest istotne, by dobrać metodę leczenia. O ile zwykła suchość mija po kilku dniach stosowania balsamu do ust, zapalenie charakteryzuje się znacznie bardziej nasilonymi dolegliwościami.

Do najczęstszych objawów należą:

• Suchość i pękanie skóry– często prowadzące do powstawania głębokich, bolesnych szczelin (szczególnie w kącikach ust).
• Wyraźne zaczerwienienie i obrzęk– wargi stają się napięte, gorące i wyraźnie odcinają się od reszty twarzy.
• Łuszczenie się naskórka– powstawanie nawarstwiających się, suchych skórek, których odrywanie powoduje krwawienie.
• Ból i pieczenie– nasilające się podczas mówienia, jedzenia (zwłaszcza potraw kwaśnych i pikantnych) oraz uśmiechania się.

W nasilonych stanach zapalnych mogą wystąpić nadżerki, strupki, obrzęk wargi lub drobne pęcherzyki. Dość typowa jest też nawrotowość – krótkotrwała poprawa po pielęgnacji nie rozwiązuje problemu, jeśli utrzymuje się czynnik drażniący, infekcja albo alergia.

Rodzaje zapalenia czerwieni wargowej

Nie każdy przypadek zapalenia czerwieni wargowej jest taki sam – odróżnienie specyfiki problemu może mieć znaczenie zarówno na etapie diagnostycznym, jak i dla późniejszej profilaktyki.

Wyróżniamy kilka rodzajów zapalenia czerwieni wargowej:

• Zapalenie kontaktowe – związane z alergią kontaktową albo przewlekłym drażnieniem. Zwykle powoduje rumień, suchość i łuszczenie.
• Zapalenie odsłoneczne – może prowadzić do przewlekłych uszkodzeń tkanek, wymaga czujności onkologicznej.
• Zapalenie gruczołowe – rzadszy wariant schorzenia, w którym dochodzi do zajęcia gruczołów ślinowych. Czasami objawami towarzyszącymi jest pogrubienie warg.
• Ziarniniakowe zapalenie – objawia się utrwalonym obrzękiem jednej lub obu warg. Bywa związane z chorobą Crohna albo zespołem Melkerssona-Rosenthala.
• Zajady – powszechnie występujące zapalenie kątów ust z bolesnymi pęknięciami, często na tle infekcji Candida, ślinienia lub niedoborów.

Odsłoneczne zapalenie czerwieni wargowej a nowotwór

Trwałe uszkodzenie czerwieni wargowej przez wpływ promieniowania UV nie jest równoznaczne z nowotworem, ale traktuje się ten stan jako zmianę przednowotworową, która może wiązać się z rozwojem nowotworu wargi. Wymaga to więc zachowania czujności onkologicznej i zwracania uwagi na ewentualne nieprawidłowości – w szczególności na wszelkie niegojące się zmiany na ustach, guzki, owrzodzenia, trwałe zgrubienia.

Przyczyny zapalenia czerwieni wargowej

Czerwień wargowa ma słabszą naturalną ochronę niż typowa skóra, dlatego szybciej traci wodę i łatwiej ulega mikrourazom. Najczęściej problem zaczyna się właśnie od uszkodzenia bariery ochronnej warg. Sprzyjają temu wiatr, mróz, suche powietrze, odwodnienie oraz promieniowanie UV, a także wiele innych przyczyn miejscowych i ogólnych.

Do głównych przyczyn problemu należą:

• Czynniki środowiskowe – wiatr, mróz, suche powietrze, słońce i promieniowanie UV.
• Podrażnienia wywołane mechanicznie lub chemicznie – na przykład przez przygryzanie warg, zdzieranie spierzchniętych skórek lub przez składniki używanych kosmetyków (szminek, balsamów, płynu do płukania ust lub pasty do zębów).
• Alergia kontaktowa – np. na nowe kosmetyki do pielęgnacji twarzy i ust.
• Maceracja naskórka – wynikająca np. z długotrwałego noszenia maseczki.
• Infekcje – głównie zakażenie wirusem opryszczki (HSV), zakażenie Candida i innymi drożdżakami, rzadziej nadkażenie bakteryjne.
• Stosowane leki – zwłaszcza te, które nasilają suchość śluzówek albo zwiększają wrażliwość na słońce.
• Choroby ogólnoustrojowe – rzadziej, ale trzeba je brać pod uwagę przy przewlekłym lub nietypowym przebiegu.
• Niedobory witamin – niskie poziomy żelaza, cynku oraz witamin z grupy B (zwłaszcza B2 i B12) obniżają zdolności regeneracyjne skóry i błon śluzowych, torując drogę do powstawania stanów zapalnych.

U wielu osób z zapaleniem czerwieni wargowej współistnieje kilka mechanizmów jednocześnie. Typowy przykład to przesuszenie od zimna, które prowokuje lizanie warg, a ono dodatkowo podtrzymuje stan zapalny.

Diagnostyka i leczenie zapalenia czerwieni wargowej

Chwilowe spierzchnięcie ust lub lekkie zaczerwienienie w momencie, gdy rozpoczyna się sezon pylenia roślin, na które mamy alergię – to sytuacje, w których objawy ze strony czerwieni wargowej raczej nie budzą niepokoju. Jeśli jednak objawy nie mijają lub często nawracają, warto umówić się na konsultację medyczną. Diagnostyką i leczeniem zapalenia czerwieni wargowej zajmuje się głównie dermatolog, ale w pierwszej kolejności można też odwiedzić lekarza rodzinnego.

Głównym elementem ścieżki diagnostycznej jest wywiad medyczny i badanie przedmiotowe – na podstawie objawów i informacji od pacjenta specjalista może zlecić również wykonanie badań dodatkowych (np. wymazu, badań laboratoryjnych, poszerzenia diagnostyki o testy alergiczne, a w niektórych przypadkach również wykonania biopsji).

Zapalenie czerwieni wargowej a spierzchnięte usta

Jeśli zastanawiasz się, czy to już właściwy moment, by umówić się na konsultację medyczną, zerknij na poniższą tabelę – znajdziesz w niej porównanie objawów i przebiegu zapalenia czerwieni wargowej i zwykłego spierzchnięcia ust.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Warto umówić się do lekarza rodzinnego lub dermatologa warto zgłosić się wtedy, gdy:

• Nie widać poprawy po 1-2 tygodniach starannej pielęgnacji ust.
• Zmiany utrzymują się dłużej niż 2-3 tygodnie,
• Dokuczają Ci częste nawroty.
• Odczuwasz nasilony ból, obrzęk albo trudność w jedzeniu.
• Na ustach widoczne są pęcherzyki, nadżerki, strupy, sączenie lub krwawienie.
• Występuje zajęcie kącików ust z bolesnym pękaniem.
• Wystąpiła jednostronna, stwardniała albo niegojąca się zmiana wargi.
• Odczuwasz współistniejące osłabienie, bladość lub inne objawy sugerujące niedobory albo chorobę ogólną.

Leczenie zapalenia czerwieni wargowej

Leczenie opiera się na dwóch filarach:

1. Ochronie i odbudowie bariery skórnej warg – w tym celu stosowane są np. emolienty i maści ochronne.
2. Usunięciu przyczyny – należy postarać się usunąć źródło podrażnień i alergenów, wdrożyć leczenie celowane (np. przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe w zależności od ustalonej przyczyny zapalenia) i uzupełniać ewentualne niedobory (np. żelaza).

Sama pielęgnacja pomaga przy łagodnych, drażniących zmianach, ale nie wystarcza, jeśli stan zapalny podtrzymuje alergen, zakażenie, przewlekłe lizanie warg albo niedobór żelaza. Jeśli eliminacja przyczyny i staranna pielęgnacja to za mało, lekarz może zalecić również dodatkową terapię przeciwzapalną.

Profilaktyka zapalenia czerwieni wargowej

Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczaniu bodźców, które stale uszkadzają czerwień wargową. Regularne stosowanie prostych preparatów ochronnych pomaga utrzymać barierę naskórkową, ale równie ważne jest przerwanie nawyków podtrzymujących stan zapalny.

Najważniejsze elementy profilaktyki:

• regularne natłuszczanie i nawilżanie warg emolientem lub maścią ochronną,
• codzienna ochrona przeciwsłoneczna – najlepiej balsam do ust z SPF 30 lub wyższym,
• unikanie lizania, obgryzania i skubania warg,
• osłanianie ust przed zimnem i wiatrem,
• ostrożny dobór pasty do zębów i płynów do płukania jamy ustnej,
• kontrola nawracających zajadów, zwłaszcza jeśli współistnieje ślinienie, protezy, niedobory lub infekcje.

Warto pamiętać, że oblizywanie warg przynosi tylko chwilową ulgę. Ślina szybko odparowuje, a to jeszcze bardziej nasila wysuszenie i sprzyja pękaniu.

Zabiegi wspierające regenerację ust

Zabiegi pielęgnacyjne, jakie można wykonać na obszarze ust, nie leczą zapalenia czerwieni wargowej, ale mogą wspierać regenerację po wyleczonym zapaleniu, jak również poprawić kondycję skóry na tym obszarze.

W Klinice Hospittal można wykonać m. in.:

• Osocze bogatopłytkowe – to zabieg, który poprawia gładkość i poziom nawilżenia ust. Wykonuje się go przy użyciu osocza pozyskanego z krwi własnej pacjenta. Jest ono niezwykle bogate w czynniki wzrostu, które stymulują komórki macierzyste do podziałów. Wstrzyknięcie osocza w czerwień wargową i jej okolice może przyspieszyć procesy gojenia mikrouszkodzeń, stymuluje produkcję nowego kolagenu i sprawia, że skóra ust staje się grubsza, bardziej elastyczna i odporna na czynniki zewnętrzne.
• Kwas hialuronowy – nie chodzi tu o zabiegi wolumetryczne (powiększające), lecz o rewitalizację. Podskórne podanie nieusieciowanego kwasu hialuronowego działa nawilżająco. Przywraca ustom utraconą elastyczność, wygładza ich strukturę i skutecznie zapobiega nawracającemu pękaniu.

Ważne: Zanim zdecydujesz się na jakikolwiek zabieg iniekcyjny, skonsultuj się z dermatologiem lub lekarzem medycyny estetycznej. Specjalista musi upewnić się, że zapalenie czerwieni wargowej (w tym ewentualne infekcje bakteryjne, grzybicze czy opryszczka) zostało w pełni wyleczone, aby zabieg był bezpieczny i przyniósł oczekiwane korzyści.

Bibliografia

• Cheilitis: A Diagnostic Algorithm and Review of Underlying Etiologies
• Differential Diagnosis of Cheilitis - How to Classify Cheilitis?
• Cheilitis