Zakola to nie wyrok. Zobacz, co możesz zrobić, by je powstrzymać

Cofająca się linia włosów i wyraźne przerzedzenie fryzury w okolicy czołowo-skroniowej – to właśnie tak zwane zakola, które bardzo często bywają jednym z pierwszych objawów łysienia androgenowego. Problem ten bywa kojarzony głównie z mężczyznami, ale może dotyczyć również kobiet. Zakola bardzo często bywają przyczyną kompleksów i stresu. Jak je rozpoznać? Co jest ich przyczyną i jakie są najskuteczniejsze metody leczenia? Na te oraz inne pytania odpowiemy w poniższym artykule.

Czym są zakola?

Mianem zakoli określamy zwykle cofającą się linię włosów w okolicy skroni oraz czoła oraz widoczne przerzedzenie fryzury na tym obszarze. U większości osób proces ten przebiega dość symetrycznie po obu stronach głowy.

Pierwsze objawy zakoli:

• Delikatne prześwitywanie skóry spomiędzy włosów. Pozornie fryzura wciąż jest gęsta, a linia włosów jeszcze się nie cofnęła, ale w rzeczywistości ich część już wypadła. To sygnał, który trudniej dostrzec i stąd wiele osób uświadamia sobie utratę włosów z opóźnieniem, gdy zakola stają się coraz wyraźniejsze.
• Zmiana struktury włosów – wynika z miniaturyzacji mieszków włosowych. Włosy wyrastające w okolicy czołowo-skroniowej stają się cienkie i delikatniejsze niż pozostałe.
• Zmiana kształtu linii włosów – coraz bardziej przypomina ona literę „M”.
• Zwiększone wypadanie włosów – początkowo będzie to widoczne głównie na szczotce lub grzebieniu.
• Spowolnione odrastanie włosów – wciąż jeszcze pojawiają się nowe włosy w tej okolicy, ale rosną bardzo powoli.

Domowy test na zakola

Jeśli chcemy monitorować linię włosów, stańmy prosto przed lustrem. Połóżmy cztery palce poziomo nad brwią i sprawdźmy odległość między nimi a linią włosów (osoby posiadające grzywkę, powinny ją wcześniej zaczesać). Warto wykonać zdjęcie podczas testu, by w przyszłości mieć możliwość porównania bieżącej odległości z poprzednim pomiarem.

Taki domowy test może pomóc w obserwacji zmian, ale nie zastępuje oceny specjalisty. Sama wysoka linia włosów nie zawsze oznacza zakola — większe znaczenie ma to, czy linia włosów wyraźnie cofa się z czasem, czy pojawia się przerzedzenie w okolicy skroni i czy włosy w tym obszarze stają się cieńsze. Naturalnie wysoka linia włosów zwykle od lat wygląda podobnie, nie tworzy pogłębiających się ubytków po bokach i nie towarzyszy jej zmiana kształtu linii na bardziej przypominającą literę „M”. Jeśli więc czoło od zawsze było wyższe, ale jego granica pozostaje stabilna, nie musi to oznaczać rozwijających się zakoli.

Dlaczego powstają zakola? Główne przyczyny

Na powstawanie zakoli najczęściej wpływ wywiera kilka czynników – od genetyki i wpływu hormonów aż po codzienne przyzwyczajenia oraz stres. Za główną przyczynę problemu uważa się jednak łysienie androgenowe (androgenetic alopecia).

Czym jest łysienie androgenowe?

To najczęstsza przyczyna utraty włosów, która wynika z genetycznie uwarunkowanej nadwrażliwości mieszków włosowych na męskie hormony płciowe – stąd też problem dotyczy głównie mężczyzn. U kobiet także obecne są męskie hormony, ale zazwyczaj w niższym stężeniu, dlatego u kobiet łysienie androgenowe jest rzadsze.

Przebieg problemu:

• Testosteron przekształcany jest przez enzym 5-alfa-reduktazy w dihydrotestosteron (DHT) – to całkowicie normalny i naturalny proces, który zachodzi w organizmie.
• Problem pojawia się u osób z genetyczną nadwrażliwością mieszków włosowych na DHT – dochodzi u nich do skrócenia fazy wzrostu włosa (anagenu) i do wydłużenia fazy spoczynku (telogenu).
• Pod wpływem tego czynnika dochodzi również do miniaturyzacji mieszków włosowych.

Efektem tych zmian jest stopniowe osłabianie włosów, które odrastają coraz cieńsze i delikatniejsze, a ostatecznie – przestają odrastać. Właśnie w ten sposób dochodzi do przerzedzenia w okolicy czołowo-skroniowej oraz do cofania linii włosów.

Łysienie androgenowe to powszechna przypadłość, która dotyczy około 50% mężczyzn poniżej 50. roku życia i nawet 80% mężczyzn po pięćdziesiątce*. U kobiet występuje zdecydowanie rzadziej.

Pozostałe przyczyny powstawania zakoli: hormony, stres i styl życia

Pojawianie się zakoli nie zawsze wynika z łysienia androgenowego – lub też nie zawsze jest to jedyna przyczyna problemu. Do pozostałych należą:

• Zaburzenia hormonalne – na przykład dotyczące hormonów tarczycy. Nadczynność i niedoczynność tarczycy często wpływają na kondycję włosów, które stają się cienkie, łamliwe i szybciej wypadają.
• Przewlekły stres – bardzo często przyczynia się do wypadania włosów, a nawet do powstania błędnego koła: stres powoduje wypadanie włosów, co jest powodem stresu, a więc i dalszego wypadania włosów.
• Dieta – nie bez powodu mawia się, że jesteśmy tym, co jemy. Nieodpowiednio skomponowana dieta lub niedobory żywieniowe mają ogromny wpływ na kondycję włosów. Przykładowo: brak żelaza, cynku, biotyny i witaminy D3 może wręcz uniemożliwić powstawanie zdrowych łodyg włosów – te rosną słabiej, są podatne na uszkodzenia i szybko wypadają.
• Używki – palenie papierosów jest szkodliwe nie tylko dla układu oddechowego lub skóry, ale też dla kondycji włosów. Pod jego wpływem dochodzi do osłabienia mikrokrążenia w skórze głowy i do powstawania wolnych rodników, które uszkadzają DNA skóry i mieszków włosowych.
• Niedobór snu – w trakcie fazy głębokiego snu nasz organizm wydziela melatoninę, która jest naturalnym antyoksydantem, chroniącym skórę i mieszki włosowe przed procesami starzenia.

Niekiedy można pomylić zakola z łysieniem trakcyjnym (powodowanym mechanicznie – na przykład często noszonym nakryciem głowy lub konkretnym rodzajem fryzury). Aby rozwiać swoje wątpliwości, warto odwiedzić trychologa.

Leczenie zakoli

Istnieją różne metody, które można wykorzystać w trosce o zdrowe i gęste włosy. Wybór najkorzystniejszej z nich zależy jednak od stanu wyjściowego, czyli od tego, w jakiej kondycji są włosy i mieszki włosowe, a także od celu. Niektórzy chcą jedynie powstrzymać tworzące się zakola, inni marzą o przywróceniu wcześniejszej linii włosów.

W praktyce leczenie zakoli może mieć dwa cele:

• zatrzymanie lub wyraźne spowolnienie dalszego wypadania włosów,
• częściową poprawę odrastania tam, gdzie mieszki włosowe nie uległy jeszcze nieodwracalnym zmianom.

Kiedy warto odwiedzić specjalistę?

Na konsultację z dermatologiem lub trychologiem najlepiej umówić się od razu, gdy tylko zaobserwujemy pierwsze objawy zakoli – specjalista obejrzy skórę głowy w powiększeniu, a w razie potrzeby zleci również badania dodatkowe i zaproponuje indywidualny plan leczenia.

Metody farmakologiczne

Złotym standardem leczenia zakoli spowodowanych łysieniem androgenowym jest farmakoterapia – leki hamują problem, a nawet mogą przyczynić się do częściowego odbudowania gęstości włosów. Najczęściej wykorzystywane substancje u mężczyzn to:

• Minoksydyl – to preparat stosowany zewnętrznie (zazwyczaj w formie wcierki). Jego rolą jest rozszerzanie naczyń krwionośnych w skórze głowy, co poprawia jej odżywienie, kondycję mieszków włosowych, a także stymuluje wzrost włosów.
• Finasteryd – to lek stosowany doustnie, który blokuje przekształcanie testosteronu w DHT, co eliminuje jedną z głównych przyczyn zakoli spowodowanych genetyczną nadwrażliwością mieszków włosowych na DHT. Preparat dostępny jest wyłącznie na receptę.

Leczenie zakoli u kobiet jest nieco trudniejsze, ponieważ stosowane leki mogą powodować również wzrost niechcianego owłosienia w innych obszarach ciała lub twarzy. Z tego powodu u pań dotkniętych tym problemem czasami stosowany jest spironolakton (lek na nadciśnienie, który jednak blokuje receptory androgenowe i obniża produkcję męskich hormonów płciowych), środki hormalne, a także alfatradiol (miejscowo w formie wcierki).

Przeszczep włosów

To zabieg, który pomaga odzyskać wcześniejszą linię włosów i ponownie zagęścić przerzedzone obszary. Jedną z najnowocześniejszych metod wykonywania przeszczepu włosów na zakola jest przeszczep FUE – w jego ramach pobierane są pojedyncze mieszki włosowe (tak zwane grafty). Dzięki takiej metodzie na obszarze pobierania włosów nie powstają duże i widoczne blizny.

Co ważne, w przypadku przeszczepu włosów u pacjentów z łysieniem androgenowym, są one pobierane z obszarów, na których mieszki włosowe są niewrażliwe na DHT – najczęściej z tyłu lub z boku głowy. Mieszki włosowe z tych okolic nie posiadają lub mają bardzo niewiele receptorów androgenowych i inną specyfikę genetyczną niż te z okolicy czołowej – stąd też są odporne na najczęstszą przyczynę zakoli (zamianę testosteronu w DHT).

Mezoterapia skóry głowy

Jest to zabieg iniekcyjny, który polega na podawaniu w głąb skóry wybranych substancji aktywnych – wzmacniających mieszki włosowe. Mezoterapia skóry głowy jest naskuteczniejsza, gdy jest stosowana profilaktycznie albo po zaobserwowaniu pierwszych objawów, ponieważ może wzmocnić mieszki włosowe, zapobiegać ich miniaturyzacji oraz zdecydowanie opóźnić moment wypadania włosów.

Mezoterapia oddziałuje na skórę głowy na kilka sposobów:

• Po pierwsze: dociera tam, gdzie jest potrzebna. Pomija barierę naskórka i dociera w głąb skóry – precyzyjniej niż składniki wcierek lub szamponów.
• Po drugie: wspomagając naturalne procesy regeneracyjne. Już samo nakłuwanie naskórka poprawia ukrwienie i angażuje procesy naprawcze. Dodatkowo w ten sposób działają też stosowane substancje aktywne.
• Po trzecie: poprzez indywidualnie dopasowany skład preparatu. Mogą to być koktajle witaminowe, osocze bogatopłytkowe lub peptydy.

Oczywiście nie jest to zabieg, który wystarczy przeprowadzić raz – zazwyczaj konieczna jest seria w konkretnych odstępach czasu. Program działania układany jest indywidualnie dla każdego pacjenta.

Laseroterapia

Kolejną bezinwazyjną metodą niwelowania zakoli jest laseroterapia. Światło lasera wnika do mieszków włosowych, powodując efekt fotobiomodulacji. Dostarczona energia pobudza procesy metaboliczne w cebulkach włosowych, a to przyspiesza ich podziały i sprzyja zagęszczaniu włosów. Laseroterapia poprawia również ukrwienie skóry głowy, a nawet może cofnąć przejście niektórych włosów z fazy wzrostu w fazę spoczynku.

Domowe sposoby na zakola

Choć metody domowe nie są tak skuteczne, by wyeliminować zakola, to jednak mogą być cennym wsparciem profesjonalnych zabiegów i kuracji – warto jednak omówić ich stosowanie z trychologiem, aby działania te nie przyniosły skutków odwrotnych niż zamierzone.

Do metod domowych, które wspierają kondycję włosów i mieszków włosowych, należą:

• Wcierki ziołowe i roślinne – mogą być alternatywą dla wcierek z drogerii lub uzupełnieniem kuracji profesjonalnej (ale koniecznie należy to omówić z trychologiem). Wypróbować warto zwłaszcza wcierkę z kozieradki, która pobudza włosy do wzrostu i działa przeciwzapalnie (łyżeczkę nasion należy zalać wrzątkiem i poczekać kwadrans, odcedzić, a przestudzony napar wcierać w skórę głowy – jego mankamentem jest zapach kojarzący się z rosołem) i kofeiny, która blokuje działanie DHT i stymuluje procesy komórkowe (gotowe mikstury z kofeiną można znaleźć w sprzedaży).
• Masaże skóry głowy – poprawiają mikrokrążenie w skórze głowy, a tym samym zwiększają dotlenienie i odżywienie mieszków włosowych. Można wykonywać masaże opuszkami palców, specjalnymi masażerami, szczotkami lub rollerami.
• Olejowanie włosów – w zależności od wybranego olejku może mieć działanie wzmacniające, ale i hamujące wypadanie. Szczególnie cenne działanie w kontekście zapobiegania zakolom wykazuje olej z pestek dyni, który zawiera fitosterole hamujące enzym odpowiedzialny za przekształcanie testosteronu w DHT. Warto również wypróbować olej rycynowy i olej z rozmarynu.
• Dieta i naturalna suplementacja – wpływa na zdrowie i kondycję mieszków włosowych od środka. Najważniejsze składniki w diecie wspierającej walkę o zdrowe i gęste włosy to: białko (główny budulec włosa, który znajdziemy w jajkach, rybach, chudych mięsach, roślinach strączkowych), żelazo (wspiera podziały komórkowe w cebulkach włosów, gdy jest go za mało, włosy szybciej przechodzą w fazę spoczynku i wypadają; dobrymi źródłami żelaza w diecie będą: wołowina, podroby i natka pietruszki), cynk i miedź (hamują miniaturyzację mieszków włosowych, znajdują się np. w pestkach dyni, orzechach nerkowca i owocach morza), kwasy omega-3 (działają przeciwzapalnie na skórę głowy, a znajdziesz je w tłustych rybach morskich i orzechach włoskich).

Poza powyższymi działaniami warto również ograniczyć niekorzystne działania i przyzwyczajenia:

• Częste zabiegi fryzjerskie – przede wszystkim rozjaśnianie włosów lub farbowanie.
• Intensywne stylizacje włosów na co dzień – poddawanie skóry głowy wysokiej temperaturze nawiewu suszarki, korzystanie z lokówek, prostownic lub innego typu akcesoriów do układania fryzury na gorąco niszczy włosy i osłabia ich cebulki. Niektóre kosmetyki do stylizacji mogą mieć również niekorzystny wpływ na skórę głowy i na same włosy. Warto wypróbować naturalniejsze ułożenie włosów, a ich wymyślne stylizacje pozostawić na specjalne okazje.
• Nieodpowiedni sposób spinania włosów – na przykład w ciasny koczek, kucyk lub noszenie silnie napiętej opaski może wzmagać problemy z zakolami oraz powodować łysienie trakcyjne.

Fakty i mity o zakolach

Wokół powstawania i leczenia zakoli narosło wiele teorii. Oto zestawienie najczęstszych faktów i mitów dotyczących zakoli:

• Zakola to problem dotyczący wyłącznie starszych mężczyzn.

MIT – zakola mogą pojawić się również u kobiet, a także u młodych mężczyzn, ponieważ u ich podłoża mogą leżeć czynniki hormonalne, a także genetycznie uwarunkowana nadwrażliwość mieszków włosowych na hormon DHT.

• Na zakola nie ma lekarstwa – włosy i tak wypadną.

MIT – to zależy od przyczyny problemu, ale i od momentu, w którym zgłosimy się do specjalisty. Ogromne znaczenie ma też dobrze dobrana kuracja, uwzględniająca różne metody oddziaływania na mieszki włosowe: od diety i domowych sposobów aż po profesjonalne zabiegi i farmakoterapię. W zaawansowanych przypadkach największą korzyść może przynieść przeszczep włosów.

• Stres może pogłębić zakola

FAKT – przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu w organizmie, a ten bardzo często nasila problem wypadania włosów, powodując ich zbyt wczesne przechodzenie w fazę spoczynku. U osób z łysieniem androgenowym, które jest najczęstszym powodem zakoli, stres wzmaga wypadanie włosów, co samo w sobie jest przyczyną stresu.

• Odstawienie leków na zakola powoduje ponowne wypadanie włosów

FAKT – większość leków stosowanych na zakola (przede wszystkim minoksydyl i finasteryd) działa wówczas, gdy jest stosowana, ponieważ mieszki włosowe pozostają nadwrażliwe na DHT. Gdy zakończymy kurację, DHT zaczyna znów oddziaływać na mieszki włosowe, powodując przyspieszone wypadanie włosów.