Plamy tarczycowe mogą przypominać inne zmiany. Kiedy winna jest tarczyca?

Przebarwienia skórne o nieregularnych krawędziach, które mogą być ciemniejsze lub jaśniejsze od otaczających tkanek – właśnie tak mogą wyglądać plamy tarczycowe. Jest to potoczne określenie zmian skórnych, które towarzyszą zaburzeniom pracy tarczycy. Ponieważ jednak podobne objawy mogą wywoływać inne schorzenia, bardzo ważne jest doprecyzowanie diagnozy.

Poniższy artykuł w sposób kompleksowy wyjaśnia, czym są plamy tarczycowe, skąd się biorą i w jaki sposób nowoczesna medycyna oraz kosmetologia radzą sobie z tym problemem.

Czym są plamy tarczycowe?

Określenie „plamy tarczycowe” nie oznacza jednej, konkretnej choroby skóry. To potoczna nazwa używana w odniesieniu do różnorodnych zmian skórnych, które pojawiają się u części osób z zaburzeniami pracy tarczycy. Plamami tarczycowymi najczęściej określa się więc przebarwienia, odbarwienia albo nawracające zaczerwienienie skóry.

Z medycznego punktu widzenia jest to więc nieprecyzyjny termin medyczny, bo podobnie mogą prezentować się zmiany wywoływane przez bielactwo, melasmę lub przebarwienia pozapalne.

Jak wyglądają plamy tarczycowe?

Charakterystyka plam tarczycowych nie jest jednolita. U części osób są to przebarwienia – czyli plamy ciemniejsze od otaczającej skóry. U innych pojawiają się odbarwienia, czyli jaśniejsze plamy. Zdarza się też rumień i utrwalone zaczerwienienie – zwłaszcza gdy skóra łatwo reaguje podrażnieniem.

Plamy tarczycowe rzadko pojawiają się z dnia na dzień. Zazwyczaj proces ten jest stopniowy, a zmiany mogą przybierać formę zarówno drobnych, punktowych przebarwień, jak i rozległych, nieregularnych plam.

Gdzie występują plamy tarczycowe?

• U wielu osób można zaobserwować plamy na twarzy i plamy na szyi o charakterze przebarwień lub zaczerwienienia.
• Zdarzają się również plamy na powiekach – są zwykle dyskretne, ale widoczne przez cienką skórę tej okolicy.
• Częste są również plamy na ramionach i plamy na nogach, czasem z towarzyszącą suchością.

Plamom tarczycowym często towarzyszy suchość skóry, przez co staje się ona bardziej napięta i szorstka. Może pojawić się też świąd, a u części chorych na choroby autoimmunologiczne tarczycy obserwuje się także pokrzywkę – bąble i zaczerwienione, swędzące ogniska, które mogą nawracać.

Zmiany mogą występować jako plamy na twarzy, plamy na szyi, a także na powiekach, ramionach i nogach, ale sam wygląd i lokalizacja nie pozwalają jeszcze rozstrzygnąć, czy tło jest rzeczywiście hormonalne.

Przyczyny powstawania plam tarczycowych

Tarczyca to niewielki, motylkowaty gruczoł zlokalizowany u podstawy szyi. Wytwarzane przez nią hormony regulują metabolizm niemal każdej komórki organizmu – w tym komórek naskórka. Wszelkie wahania poziomu tych hormonów natychmiast wpływają na tempo odnowy komórkowej i produkcję melaniny, czyli barwnika skóry. Plamy tarczycowe to przebarwienia skóry związane z zaburzeniami hormonalnymi tarczycy, które mogą pojawiać się na twarzy, szyi i innych częściach ciała.

Główne hormony tarczycy (T3, T4, TSH) odgrywają fundamentalną rolę w regulacji funkcji skóry. Kiedy tarczyca choruje, oś podwzgórze-przysadka-tarczyca zostaje zaburzona. Wzrost hormonów przysadkowych, które próbują stymulować tarczycę, może jednocześnie pobudzać melanocyty (komórki barwnikowe) do nadprodukcji melaniny.

Zmiany skórne przy niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł produkuje zbyt mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Jedną z najczęstszych przyczyn tego stanu jest autoimmunologiczna choroba Hashimoto, w której układ odpornościowy błędnie atakuje własną tarczycę.

Objawy skórne przy niedoczynności tarczycy:

• Skóra staje się sucha, szorstka i zimna.
• Może pojawić się bladość spowodowana anemią, a także żółtawy odcień skóry wynikający z odkładania się karotenu (ponieważ organizm nie radzi sobie z jego przekształcaniem w witaminę A).
• Zaburzenia bariery hydrolipidowej i stany zapalne sprzyjają powstawaniu trwałych zbrązowień i plam pigmentacyjnych, zwłaszcza w połączeniu z promieniowaniem słonecznym.

Zmiany skórne przy nadczynności tarczycy

Nadczynność tarczycy to zjawisko odwrotne – organizm zostaje „zalany” nadmiarem hormonów. Wpływa to na znaczne przyspieszenie procesów metabolicznych. Jedną z przyczyn nadczynności tarczycy jest autoimmunologiczna choroba Gravesa-Basedowa, która często objawia się też charakterystycznym wytrzeszczem oczu.

Osoby z nadczynnością tarczycy często zmagają się z:

• Ciepłą, stale wilgotną i cienką skórą.
• Rumieniem i zaczerwienieniami (szczególnie na twarzy i szyi).
• Hiperpigmentacją (nadmiernym odkładaniem barwnika) – rozlane ciemne plamy pojawiają się nierzadko w zgięciach stawów, na twarzy oraz w miejscach ucisku ubrań.

Diagnostyka plam tarczycowych

Plamy tarczycowe najczęściej są objawem głębszego problemu zdrowotnego – związanego z tarczycą. Mogą być pierwszym objawem jej niedoczynności lub nadczynności. Z tego względu po ich zaobserwowaniu warto przyjrzeć się ewentualnym objawom towarzyszącym.

Podejrzenie choroby tarczycy rośnie, gdy poza zmianami skórnymi występują także:

• wypadanie włosów,
• przewlekłe zmęczenie,
• marznięcie,
• przyrost lub utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
• suchość lub szorstkość skóry,
• kołatanie serca i nadmierna potliwość,
• uczucie gorąca.

Aby upewnić się, że plamy skórne rzeczywiście związane są z funkcjonowaniem tarczycy, warto umówić się na konsultację endokrynologiczną, a docelowo również na konsultację dermatologiczną. Endokrynolog to specjalista zajmujący się diagnozowaniem i leczeniem chorób tarczycy (a więc przyczyny plam tarczycowych), a dermatolog zajmie się zbadaniem zmian skórnych, doprecyzowaniem ich charakteru i zaproponuje najkorzystniejsze metody ich zniwelowania.

Plamy tarczycowe a bielactwo, melasma lub przebarwienia pozapalne

Największa trudność diagnostyczna w odniesieniu do plam tarczycowych polega na tym, że nie mają one jednego, charakterystycznego wyglądu. Mogą przypominać zarówno hiperpigmentację (ciemniejsze plamy), jak i hipopigmentację (czyli jaśniejsze odbarwienia). Ważnym elementem diagnostycznym jest więc ich różnicowanie z innymi potencjalnymi zmianami barwnikowymi.

Najważniejsze różnice pomiędzy plamami tarczycowymi a innymi zmianami barwnikowymi zawiera poniższa tabela.

Jak widać, samodzielne diagnozowanie plam tarczycowych nie jest dobrym pomysłem – przebarwienia i odbarwienia wcale nie muszą być bowiem związane z funkcjonowaniem tarczycy. Zanim więc sięgniemy po jakiekolwiek metody niwelowania tzw. plam tarczycowych, odwiedźmy endokrynologa, wykonajmy zalecone badania tarczycy (USG tarczycy, TSH, FT4 i FT3, przeciwciała anty-TPO i anty-Tg, a przy podejrzeniu nadczynności o tle autoimmunologicznym także TRAb, lub inne badania zaproponowane przez specjalistę). Jeśli to w funkcjonowaniu tego narządu leży przyczyna plam, podstawą leczenia będzie leczenie przyczynowe, a dopiero później ewentualne leczenie samych plam na skórze.

Leczenie plam tarczycowych

Wybór metody postępowania przy plamach tarczycowych zależy od zdiagnozowanej przyczyny problemu. Leczenie plam tarczycowych to proces, który wymaga cierpliwości i dwutorowego podejścia. Skupianie się wyłącznie na redukcji objawów (rozjaśnianiu plam) nie przyniesie trwałych efektów, jeśli tarczyca wciąż będzie funkcjonowała nieprawidłowo.

Fundament terapii – leczenie przyczynowe

Podstawą terapii jest wyrównanie poziomu hormonów. Lekarz endokrynolog przepisuje odpowiednią terapię hormonalną uzależnioną do wyników badań. W przypadku niedoczynności stosuje się syntetyczne hormony tarczycy (zastosowanie znajduje głównie lewotyroksyna) uzupełniające braki, natomiast w nadczynności – leki hamujące ich nadmierną produkcję (tyreostatyki). Po wyrównaniu funkcji tarczycy część objawów skórnych może się stopniowo zmniejszać, ale nie dotyczy to każdej zmiany barwnikowej.

Jeśli zmiany utrzymują się mimo leczenia tarczycy, włącza się postępowanie dermatologiczne. Nie leczy się więc samych plam w oderwaniu od tła hormonalnego, ale często łączy obie ścieżki terapii.

Czy plamy tarczycowe znikają po leczeniu tarczycy?

U części osób zmiany skórne wyraźnie bledną po wyrównaniu hormonów, ale nie dzieje się to od razu. Gdy leczenie przyczynowe działa, skóra potrzebuje czasu na regenerację. Pierwsza poprawa bywa widoczna po kilku tygodniach, natomiast bardziej utrwalone przebarwienia lub odbarwienia mogą utrzymywać się przez kilka miesięcy.

Wyrównanie hormonów nie oznacza natychmiastowego zniknięcie zmian. Jeśli plamy utrzymują się mimo unormowania tarczycy, nie musi to oznaczać nieskutecznego leczenia endokrynologicznego. Część zmian zostawia po sobie ślad zapalny albo okazuje się problemem dermatologicznym, który tylko współistniał z chorobą tarczycy.

Zabiegi dermatologiczne i kosmetyczne na przebarwienia

Gdy praca tarczycy zostanie wyregulowana, można popracować nad samymi przebarwieniami. Kosmetologia i dermatologia estetyczna dostarczają liczne metody działania. Najczęściej wykorzystywane przy plamach tarczycowych są:

• Peelingi chemiczne i terapie depigmentacyjne – wykorzystują najczęściej działanie kwasów (trójchlorooctowego, migdałowego lub glikolowego) w celu złuszczenia wierzchnich warstw naskórka i stymulacji nowych komórek. Aby rozjaśnić przebarwienia tego rodzaju metodami potrzeba czasu i serii zabiegów.
• Laseroterapia – precyzyjne uderzanie w nagromadzony barwnik wiązką lasera (np. laserem pikosekundowym) prowadzi do rozbicia melaniny i jej wchłonięcia przez organizm.

Uzupełnieniem leczenia zabiegowego może być również leczenie miejscowe, a konkretniej kremy i maści dobrane do typu zmiany. Przy suchości i podrażnieniu pomagają preparaty odbudowujące barierę skórną, a przy przebarwieniach środki rozjaśniające zalecone przez dermatologa. Ogromne znaczenie ma też stosowanie fotoprotekcji, która zmniejsza ryzyko pogłębiania przebarwień i powstawania nowych. Stosowanie wysokich filtrów SPF jest szczególnie istotne, gdy wykonywane są także zabiegi laserowe lub chemiczne peelingi.

Profilaktyka i codzienna pielęgnacja skóry

Właściwa pielęgnacja skóry przy chorobach tarczycy ma na celu nie tylko rozjaśnianie przebarwień, ale przede wszystkim odbudowę uszkodzonej bariery hydrolipidowej i blokowanie promieni UV.

W codziennej pielęgnacji najlepiej sprawdzają się proste zasady:

• Codzienne stosowanie filtrów UV SPF 50+ na odsłonięte okolice.
• Stosowanie delikatnych środków myjących – bez silnych detergentów i intensywnych kompozycji zapachowych.
• Nawilżanie skóry preparatami z emolientami, ceramidami, gliceryną lub mocznikiem (w niskim stężeniu) – najlepiej po każdej kąpieli.
• Unikanie tarcia, mechanicznych peelingów i częstego testowania nowych kosmetyków, gdy skóra ma skłonność do podrażnienia.

Kiedy plama skórna wymaga pilnej konsultacji?

Osoby z chorobami tarczycy czasami błędnie zakładają, że każda zmiana skórna jest konsekwencją choroby podstawowej – jednak wcale nie musi tak być. Jeśli plama pojawia się nagle, szybko się powiększa albo wygląda nietypowo, potrzebna jest pilna konsultacja dermatologiczna, a czasem także ocena lekarza rodzinnego lub chirurga. Choroby tarczycy mogą wpływać na skórę, ale nie tłumaczą automatycznie każdego nowego przebarwienia, rumienia czy odbarwienia.

Pilnej oceny wymaga zmiana, która:

• szybko zwiększa rozmiar lub zmienia kształt,
• powoduje ból albo wyraźny, narastający świąd,
• krwawi bez urazu lub łatwo ulega podrażnieniu,
• ma owrzodzenie, strup, sączenie albo niegojący się ubytek,
• ma nietypowy wygląd – jest bardzo ciemna, wielobarwna, asymetryczna lub ma nierówne brzegi,
• pojawia się jako pojedyncza, wyraźnie odmienna zmiana, bez typowego związku z zaburzeniami tarczycy.

Bibliografia

• Thyroid hormone action on skin
• Vitiligo