Brodawki wirusowe to zakaźne zmiany wywołane przez HPV. Jak je rozpoznać i leczyć?

Brodawki wirusowe Autor: dr n. med. Agnieszka Bańka-Wrona
Brodawki wirusowe

Niewielka, chropowata zmiana na dłoni lub stopie, która utrzymuje się przez długi czas – to może być brodawka wirusowa, zwana również kurzajką. Brodawki te mają zakaźny charakter, dlatego rzadko występują pojedynczo. Skąd się biorą? Jak ograniczyć ryzyko zakażenia i jak się ich pozbyć?

Brodawki wirusowe – czym są i jak je rozpoznać?

Brodawki wirusowe, znane też jako kurzajki, to łagodne zmiany skórne wywołane zakażeniem wirusem HPV (wirusem brodawczaka ludzkiego). Wirus wnika do naskórka przez drobne uszkodzenia skóry i pobudza komórki do nadmiernego rozrostu. Z tego powodu na powierzchni skóry pojawiają się wyczuwalne, twarde narośla. Zmiany najczęściej pojawiają się na dłoniach i stopach, rzadziej na twarzy i szyi. Mogą utrzymywać się miesiącami, jeśli nie zostaną poddane leczeniu. Cechą charakterystyczną kurzajki jest jej zakaźny charakter – łatwo przenosi się z miejsca na miejsce na skórze tej samej osoby, a także między różnymi osobami przy bliskim kontakcie.

Brodawka wirusowa a HPV i nowotwory skóry

Brodawki wirusowe nie są nowotworem skóry – to zmiany łagodne, wywołane najczęściej przez tak zwane niskoonkogenne typy HPV (głównie HPV 1, 2 i 4). Nie mają one związku z typami wysokoonkogennymi (na przykład HPV 16 i 18), które odpowiadają za rozwój niektórych nowotworów, w tym raka szyjki macicy. Z tego powodu kurzajka na dłoni czy stopie nie jest stanem przedrakowym i nie przekształca się w zmianę złośliwą. Sama jej obecność wymaga jednak ostrożności i potwierdzenia diagnozy.

Jak wyglądają brodawki wirusowe?

Wygląd brodawki wirusowej zależy od miejsca, w którym się rozwinęła. Kilka cech powtarza się jednak niezależnie od jej lokalizacji. Powierzchnia zmiany jest chropowata, nieregularna, a z bliska mogą być na niej widoczne drobne, ciemne punkciki.

Charakterystyka tych zmian zależy również od miejsca, w którym występują:

  • Brodawki na dłoniach – najczęściej są to wypukłe, szorstkie grudki, zazwyczaj wokół paznokci i na knykciach, gdzie skóra jest najbardziej narażona na mikrourazy.
  • Brodawki na stopach – pod wpływem nacisku ciała rosną w głąb, mogą być spłaszczone i sprawiać ból przy chodzeniu. Często przypominają odcisk.
  • Brodawki na twarzy i szyi – zwykle są drobniejsze, często wydłużone lub nitkowate, łatwiej się rozsiewają przy goleniu lub dotykaniu.

W jaki sposób dochodzi do zakażenia?

Brodawki wirusowe przenoszą się przez kontakt ze skórą osoby zakażonej. Wirus łatwo wnika w miejsca z drobnymi otarciami czy pęknięciami naskórka. Do zakażenia dochodzi też za pośrednictwem przedmiotów, z którymi styka się skóra, na przykład wspólnych ręczników, obuwia lub mokrych powierzchni przy basenie (wilgotna skóra jest bardziej podatna na wniknięcie wirusa).

Osoba, która ma już jedną brodawkę, może przenieść wirusa na inne części własnego ciała – to zjawisko nazywa się autoinokulacją i najczęściej dochodzi do niego przy drapaniu, goleniu albo obgryzaniu skóry wokół zmiany. Dlatego ryzyko rozsiewu rośnie, jeśli zmiana jest uszkadzana mechanicznie.

Z czym można pomylić brodawki wirusowe?

Nie każda chropowata narośl na skórze to brodawka wirusowa, a błędne rozpoznanie bywa częstym powodem, dla którego samoleczenie nie przynosi efektu. Poniższa tabela pokazuje, jak odróżnić brodawkę wirusową od zmian o podobnym wyglądzie. Diagnozę powinien jednak postawić lekarz dermatolog.

Zmiana skórna Charakterystyka zmiany
Brodawka wirusowa chropowata powierzchnia, czarne punkciki (zakrzepłe naczynia), rośnie w miejscu uszkodzenia skóry
Odcisk, modzel gładka, zrogowaciała skóra bez czarnych punkcików, powstaje od ucisku i tarcia
Włókniak miękka, gładka, uszypułowana narośl, nie ma chropowatej powierzchni
Brodawka łojotokowa płaska lub wypukła zmiana barwna, typowa u osób starszych, niezwiązana z HPV

Jeśli zmiana szybko się powiększa, krwawi, zmienia kolor albo nie ustępuje mimo leczenia, wymaga oceny dermatologa – samo rozpoznanie wizualne nie zawsze jest wystarczające.

Diagnostyka i leczenie brodawek wirusowych

Do rozpoznania brodawki wirusowej wystarcza zazwyczaj konsultacja dermatologiczna wraz z wykonaniem dermatoskopii – to nieinwazyjne badanie powiększające obraz skóry, które pozwala ocenić charakterystyczne dla brodawek zakrzepłe naczynia (czarne punkciki) i odróżnić je od modzeli czy włókniaków.

W niejasnych przypadkach, gdy zmiana budzi podejrzenie innej choroby skóry, lekarz może zdecydować o biopsji lub wycięciu zmiany, która następnie przekazywana jest do badań histopatologicznych. Istnieje również możliwość wykonania testów molekularnych w kierunku wykrycia DNA wirusa HPV.

Wybór metody leczenia zależy od lokalizacji zmiany, jej wielkości, liczby brodawek i wieku pacjenta. Zazwyczaj stosowane są:

  • Preparaty miejscowe z kwasem salicylowym – stosowane systematycznie, złuszczają zrogowaciałą skórę i pomagają usunąć zmianę stopniowo.
  • Krioterapia – zamrażanie zmiany ciekłym azotem, jedna z częściej stosowanych metod zabiegowych. Sprawdza się szczególnie w przypadku mniejszych brodawek. Zmiany odpadają od skóry najczęściej kilka dni po zabiegu.
  • Koagulacja – usunięcie zmiany za pomocą prądu o wysokiej częstotliwości.
  • Laserowe usuwanie brodawek (laser CO2) – pozwala na precyzyjne zniszczenie tkanki brodawki. Metoda ta jest stosowana zwłaszcza przy zmianach opornych na inne sposoby leczenia, a także w przypadku zmian o trudniejszym położeniu, które wymaga dużej precyzji i ostrożnego działania.
  • Chirurgiczne usuwanie brodawek – zarówno za pomocą łyżeczkowania, jak i tradycyjnego wycinania. Metody te stosowane są rzadziej ze względu na to, że mogą pozostawiać blizny. Znajdują zastosowanie w przypadku zmian opornych na inne techniki, a także wówczas, gdy nie ma pewności co do charakteru zmiany (wycięcie chirurgiczne pozwala na przekazanie materiału do badań histopatologicznych).

Rozpoczynając leczenie brodawek wirusowych, należy zdawać sobie sprawę z faktu, że nawroty są częste. Żadna z dostępnych metod nie eliminuje z organizmu samego wirusa. Może on pozostać w uśpieniu przez dłuższy czas lub spowodować szybszy nawrót brodawek. Z tego względu u niektórych pacjentów leczenie wymaga powtórzenia.

Brodawki wirusowe u dzieci

U dzieci brodawki wirusowe pojawiają się częściej niż u dorosłych, bo dziecięcy układ odpornościowy wciąż się kształtuje, a skóra na dłoniach i stopach jest częściej narażona na drobne urazy podczas zabawy. Zmiany bywają liczne i mają tendencję do nawrotów, nawet po skutecznym usunięciu jednej z nich.

U małych dzieci część zmian ustępuje samoistnie w miarę dojrzewania odporności, dlatego lekarz często zaleca w pierwszej kolejności obserwację, a dopiero później ewentualne leczenie. Metody bezpieczne dla dziecka, takie jak preparaty miejscowe o łagodniejszym działaniu, wybiera się w pierwszej kolejności, a zabiegi bardziej inwazyjne rezerwuje się dla przypadków, które nie reagują na leczenie zachowawcze.

Profilaktyka kurzajek

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka zakażenia wirusem HPV wywołującym brodawki, ale przestrzeganie poniższych zasad znacznie je ogranicza:

  • Unikanie chodzenia na bosaka w miejscach publicznych, takich jak baseny, sauny, szatnie i siłownie.
  • Używanie wyłącznie indywidualnych ręczników, skarpet, obuwia i przyrządów do manicure/pedicure – wirus przenosi się przez kontakt z zakażonymi przedmiotami.
  • Szybkie osuszanie i dezynfekowanie drobnych ranek, otarć i pęknięć skóry na dłoniach i stopach, przez które wirus najłatwiej wnika do naskórka.
  • Regularne nawilżanie skóry, ponieważ popękana, sucha skóra jest bardziej podatna na mikrourazy i wniknięcie wirusa.
  • Zakrywanie istniejącej zmiany plastrem przed kontaktem z innymi osobami lub wspólnym sprzętem, np. na basenie czy siłowni.

Brodawki wirusowe - infografika

Wspieranie układu odpornościowego

Nie każdy kontakt z wirusem HPV oznacza automatyczne zakażenie i rozwój brodawki. U wielu osób układ odpornościowy neutralizuje wirusa, zanim dojdzie do powstania zmian. Kurzajki częściej dotyczą dzieci, osób z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach, w trakcie chemioterapii) oraz pacjentów z atopowym zapaleniem skóry, u których bariera naskórkowa jest osłabiona.

Odporność komórkowa, oparta na limfocytach T, odpowiada za rozpoznanie i eliminację zakażonych keratynocytów. U części osób prowadzi to do samoistnego ustąpienia zmiany nawet bez leczenia. Wsparcie odporności polega przede wszystkim na dbaniu o integralność skóry (nawilżanie, unikanie mikrourazów), odpowiedniej ilości snu, zbilansowanej diecie bogatej w cynk i witaminę D oraz unikaniu czynników przewlekle obniżających odporność, takich jak stres czy niedoleczone infekcje.

Bibliografia

FAQ

Czy brodawki wirusowe mogą same zniknąć?

Tak, niektóre brodawki wirusowe ustępują samoistnie, zwłaszcza u dzieci i młodszych osób. Nie da się jednak przewidzieć, kiedy to nastąpi, dlatego przy utrzymujących się zmianach warto skonsultować je z dermatologiem.

Kiedy z brodawką wirusową trzeba iść do lekarza?

Warto zgłosić się do lekarza, jeśli zmiana szybko rośnie, boli, krwawi, zmienia kolor albo nie reaguje na leczenie domowe. Konsultacja jest też wskazana, gdy nie ma pewności, czy to na pewno brodawka, a nie inna zmiana skórna.

Jak przygotować się do konsultacji z dermatologiem z powodu brodawek?

Najlepiej nie usuwać zmiany samodzielnie tuż przed wizytą i nie smarować jej wieloma preparatami naraz. Warto zanotować, od kiedy zmiana się pojawiła, czy się powiększa, boli lub rozsiewa oraz czy występuje u innych domowników.

Czy można wycinać albo wyciskać brodawki wirusowe w domu?

Nie, nie powinno się ich wycinać, wyciskać ani drapać samodzielnie. Takie działanie zwiększa ryzyko rozsiewu wirusa, zakażenia skóry i powstania blizny.

Jak długo trwa leczenie brodawek wirusowych?

Czas leczenia jest różny i zależy od lokalizacji, liczby zmian oraz zastosowanej metody. Trzeba też pamiętać, że nawroty są częste, więc czasem konieczne są kolejne wizyty lub powtórzenie terapii.

Masz pytania dotyczące zabiegu lub chcesz zarezerwować termin konsultacji? Skontaktuj się z nami!
Umów konsultację