Brodawki sutkowe mogą zmienić swój wygląd. Jakie objawy wymagają uwagi?

O brodawkach sutkowych często mówi się w kontekście karmienia – tymczasem to przecież naturalny element anatomiczny piersi kobiecych oraz męskich, który wymaga uwagi, pielęgnacji i zwracania uwagi na ewentualne objawy i problemy.

Jak zbudowana jest brodawka sutkowa? Jakie są różnice w funkcji brodawek u kobiet i u mężczyzn? Jakie objawy ze strony brodawek powinny wzbudzić naszą czujność i czy to obszar, który wymaga jakiejś szczególnej pielęgnacji?

Anatomia i funkcje brodawek sutkowych

Brodawki sutkowe znajdują się mniej więcej w centralnej części piersi, na środku tak zwanych otoczek (czyli ciemniej zabarwionego obszaru na skórze piersi). Powierzchnia brodawek jest zazwyczaj lekko pomarszczona. Brodawki są unerwione, a wewnątrz nich znajdują się włókna mięśni gładkich – dzięki nim brodawka reaguje na bodźce (np. na zmianę temperatury), zmieniając swoją twardość i wypukłość.

Na powierzchni otoczki brodawki widoczne są niewielkie wypukłości – to gruczoły Montgomery'ego (gruczoły otoczkowe). Wydzielają one substancję o działaniu natłuszczającym i ochronnym, która pomaga zabezpieczać skórę przed wysuszeniem oraz drobnoustrojami.

Brodawki sutkowe u kobiet

Szczególnie istotną funkcją biologiczną brodawek sutkowych u kobiet jest laktacja – na szczycie brodawki znajdują się ujścia przewodów mlecznych, które umożliwiają karmienie dziecka. Brodawki są również jedną ze szczególnie wrażliwych stref erogennych na ciele kobiety (znajdują się w nich liczne zakończenia włókien nerwowych).

Warto pamiętać, że wygląd brodawek sutkowych może być bardzo zróżnicowany i w większości przypadków stanowi cechę całkowicie fizjologiczną. Mogą różnić się wielkością, kształtem, kolorem czy stopniem uwypuklenia.

Brodawki sutkowe u mężczyzn

Skoro główną funkcją biologiczną sutków jest możliwość karmienia potomstwa, z pewnością wiele osób zastanawia się nad tym, po co mężczyznom brodawki sutkowe. Odpowiedź na to pytanie kryje się w przebiegu rozwoju zarodka.

W pierwszych tygodniach życia płodowego rozwój zarodka przebiega identycznie niezależnie od docelowej płci dziecka – brodawki kształtują się wcześniej niż na zarodek zacznie oddziaływać chromosom Y (odpowiedzialny za męskie cechy). Właśnie z tego względu każdy posiada brodawki sutkowe – niezależnie od płci. U mężczyzn są one pozostałością ewolucyjną, nie pełnią żadnych funkcji związanych z karmieniem, ale posiadają unerwienie, bywają wrażliwe na bodźce, a także mogą być podatne na różnego typu choroby dotyczące sutków.

Jak dbać o brodawki sutkowe?

Przeważnie troska o brodawki sutkowe sprowadza się do ich standardowej higieny i ewentualnie nawilżania, jeśli tego wymagają. U wielu osób obszar ten jest jednak wystarczająco nawilżony za sprawą wspomnianych gruczołów otoczkowych. W trosce o komfort tego obszaru skóry warto nosić odzież z delikatnych i przewiewnych materiałów – drapiące tkaniny koszulek lub biustonoszy mogą podrażniać brodawki, a także przyczyniać się do ich świądu.

Szczególnej uwagi brodawki sutkowe wymagają w okresie laktacji – to wówczas są najbardziej narażone na ewentualne podrażnienia.

Pielęgnacja sutków w okresie karmienia piersią powinna obejmować:

• Naturalne przesychanie brodawek po zakończeniu karmienia.
• Staranną higienę – z zastosowaniem delikatnych detergentów.
• Stosowanie łagodzącej lanoliny – to naturalny wosk o silnych właściwościach nawilżających i osłaniających. Czysta lanolina jest bezpieczna dla dziecka.
• Karmienie naprzemienne – raz z jednej, a raz z drugiej piersi, by brodawki miały czas na regenerację.
• Stosowanie prawidłowych technik karmienia – w szczególności wprowadzanie sutka do ust dziecka na odpowiednią głębokość. W razie trudności lub bólu podczas karmienia warto skorzystać z pomocy wykwalifikowanego doradcy laktacyjnego.
• Stosowanie opatrunków hydrożelowych – w przypadku bolesnych pęknięć świetnie sprawdzają się sterylne, chłodzące kompresy hydrożelowe. Zapewniają one optymalne, wilgotne środowisko, które przynosi natychmiastową ulgę w bólu i znacząco przyspiesza proces gojenia.

Zmiany w wyglądzie brodawek – kiedy powinny wzbudzić niepokój?

Regularna obserwacja własnych piersi i brodawek (np. podczas samobadania pod prysznicem) to nawyk, który może pomóc we wczesnym wykryciu ewentualnych zmian chorobowych. Warto przyglądać się brodawkom regularnie, zwracając uwagę na zmiany w ich wyglądzie i na ewentualne objawy o nietypowym charakterze.

Objawy, które powinny wzbudzić czujność:

• Nagłe wciągnięcie brodawki – w przypadku osób, u których brodawki przez cały czas są naturalnie wypukłe. U niektórych pacjentów brodawki są naturalnie lekko wklęsłe lub płaskie.
• Wyciek z brodawki – jeśli nie jest to pokarm w okresie laktacji, każdy wyciek z brodawki wymaga konsultacji medycznej. U mężczyzn pojawienie się jakiejkolwiek wydzieliny z sutka powinien skłonić do konsultacji z lekarzem. U kobiet szczególnie niepokojący jest wyciek krwisty lub brunatny.
• Utrzymujące się zaczerwienienie – może być powodowane podrażnieniem lub alergią, ale jeśli nie znika po kilku dniach, warto skonsultować się z lekarzem.
• Świąd, pieczenie lub łuszczenie skóry – to objawy, które mogą towarzyszyć alergiom (np. na nowy proszek do prania), ale też innym problemom zdrowotnym. Jeśli brodawki swędzą od dłuższego czasu, są piekące, nadwrażliwe lub skóra na nich się łuszczy, warto umówić się na konsultację.
• Owrzodzenia i niegojące się zmiany – to poważny sygnał, którego nie można bagatelizować. Choć przyczyny mogą być różne, należy w pierwszej kolejności wykluczyć proces nowotworowy, dlatego wskazana jest pilna konsultacja.
• Wyczuwalne zgrubienia w obrębie piersi – warto raz w miesiącu wykonywać samobadanie piersi i okolic brodawek (dotyczy to nie tylko kobiet, ale również mężczyzn). W razie wyczucia guzka lub zgrubienia, najlepiej umówić się na konsultację medyczną lub na badanie USG.

Co ważne, tego typu zmiany lub innego rodzaju niepokojące dolegliwości mogą pojawić się u każdego – bez względu na wiek czy płeć. Wbrew pozorom choroby piersi nie dotyczą wyłącznie kobiet. Oczywiście powyższe symptomy nie oznaczają automatycznie diagnozy nowotworu – ale powinny skłonić do umówienia się na konsultację medyczną.

Jak wygląda diagnostyka chorób sutka?

Podstawą jest umówienie się na konsultację medyczną – w pierwszej kolejności możemy wybrać się do lekarza rodzinnego, który pokieruje nas na wstępne badania i wskaże odpowiedniego specjalistę. Kobiety mogą zgłaszać się z problemami dotyczącymi piersi bezpośrednio do ginekologa, a ewentualne objawy ze strony sutków u mężczyzn powinny być konsultowane z lekarzem rodzinnym lub internistą.

Ważnym elementem diagnostyki piersi i sutków są badania obrazowe – w szczególności:

• USG – badanie warto wykonywać profilaktycznie raz na rok lub zgodnie z indywidualnymi zaleceniami. Na USG warto zgłosić się też, jeśli wykryjemy jakikolwiek guzek lub zgrubienie w piersi lub okolicy brodawki.
• Mammografia – standardowe badanie profilaktyczne dla kobiet, które służy wykrywaniu zmian w piersiach (w szczególności zwapnień).
• Rezonans magnetyczny – dokładniejsze badanie obrazowe, które wykonuje się np. w razie wykrycia nieprawidłowości w USG albo u osób będących nosicielami mutacji genetycznych BRCA1/BRCA2 (zwiększających ryzyko zachorowania na raka piersi).

W razie potrzeby wykonana może zostać również biopsja piersi, a także np. badanie laboratoryjne wydzieliny z sutka, jeśli występuje taki objaw.

Do jakiego lekarza się zgłosić w razie objawów ze strony brodawek sutkowych?

To częsta wątpliwość pacjentów, która czasami wręcz zniechęca lub opóźnia moment zgłoszenia się do lekarza. Tymczasem wystarczy umówić się do lekarza rodzinnego, który wykona wstępne badania oraz pokieruje pacjenta lub pacjentkę dalej – do właściwego specjalisty.

Problemy dotyczące piersi i brodawek sutkowych często wymagają opieki interdyscyplinarnej – np. endokrynologicznej (przy problemach uwarunkowanych hormonalnie), dermatologicznej (gdy objawy dotyczą głównie skóry na piersiach i brodawkach), a niekiedy również chirurgicznej lub onkologicznej (w zależności od rozpoznania).

Bibliografia

• Signs and Symptoms of Breast Cancer - NCI
• Nipple discharge
• What to Expect While Breastfeeding | Infant and Toddler Nutrition | CDC
• Anatomy of the nipple and breast ducts
• Inverted Nipple