Brodawki na twarzy łatwo rozsiać drapaniem. Sprawdź, jak usunąć je bez blizny

Brodawki mogą pojawiać się na różnych obszarach ciała - w tym również na twarzy, gdzie są silnie wyeksponowane. Ich obecność bywa najczęściej powiązana z infekcją wirusem HPV, choć brodawki na twarzy mogą przybierać różnorodny wygląd i rozmiar. Jeśli chcemy się ich pozbyć, należy szczególnie ostrożnie podejść do wyboru właściwej metody, by uniknąć blizn. Jak przebiega diagnostyka i usuwanie brodawek z twarzy?

Brodawki na twarzy – czym są i jak powstają?

Brodawki to niewielkie zmiany skórne związane z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który wnika do naskórka przez drobne uszkodzenia skóry, na przykład po zadrapaniu, otarciu albo podrażnieniu podczas golenia. Do przeniesienia wirusa dochodzi najczęściej przez bezpośredni kontakt ze zmianą skórną oraz pośrednio, przez wspólne ręczniki i przybory toaletowe. U osób z brodawkami na skórze może dochodzić również do ich rozprzestrzeniania się - na przykład na skutek drapania skóry pokrytej zmianami. Na to, czy po kontakcie z HPV pojawi się widoczna brodawka, wpływa stan odporności oraz ciągłość bariery naskórkowej.

Wirus HPV namnaża się w naskórku i pobudza jego nadmierny rozrost, dlatego na skórze pojawia się drobny guzek albo płaska grudka. Na twarzy najczęściej obserwuje się brodawki płaskie, zwykle mniej wyniosłe i gładsze niż brodawki zwykłe, które częściej występują na dłoniach.

Czy brodawki na twarzy są zaraźliwe?

Brodawki na twarzy związane z wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) są zakaźne, bo wirus przenosi się przez bezpośredni kontakt ze zmianą skórną oraz pośrednio, przez wspólne ręczniki, maszynki do golenia i przybory toaletowe. Sam kontakt z HPV nie zawsze prowadzi do powstania widocznej brodawki, ale ryzyko rośnie wtedy, gdy skóra jest podrażniona lub uszkodzona. Na twarzy ma to szczególne znaczenie, ponieważ mikrourazy po goleniu, drapaniu albo tarciu ułatwiają przeniesienie wirusa w obrębie własnej skóry, czyli autoinokulację. To właśnie dlatego zmiany nierzadko układają się w skupiska.

Żeby ograniczyć szerzenie się brodawek, najlepiej:

• nie używać wspólnie ręczników, maszynek do golenia i kosmetyków do twarzy,
• nie drapać ani nie rozdrapywać zmiany,
• myć ręce po przypadkowym dotknięciu brodawki,
• nie golić okolicy zmiany do czasu leczenia lub jej ustąpienia,
• dezynfekować przedmioty, które miały kontakt ze zmianą.

Jak wyglądają brodawki na twarzy?

Na twarzy brodawki zazwyczaj są drobne, płaskie, przypominają grudki o gładkiej powierzchni i mają odcień zbliżony do otaczającej skóry, choć mogą być też lekko żółtawe lub brunatne.

Zmiany bywają pojedyncze, ale u wielu osób układają się w skupiska, bo drapanie albo golenie przenosi wirusa na sąsiednie miejsca (zachodzi wówczas autoinokulacja). Najczęściej pojawiają się w miejscach, które łatwo podrażnić:

• na czole – drobne, płaskie grudki, czasem ułożone w linijnym skupisku po zadrapaniu,
• na policzkach – zmiany rozsiane, o kolorze zbliżonym do otaczającej skóry,
• w okolicach brody i ust – obszar szczególnie narażony na mikrourazy przy goleniu,
• na szyi – częściej niewielkie, pojedyncze wykwity.

Na skórze twarzy łatwo pomylić brodawkę wirusową z inną zmianą, dlatego diagnostyka jest ważna zwłaszcza wtedy, gdy zmiana szybko rośnie, zmienia kolor, krwawi albo nie ustępuje. Konsultacja dermatologiczna jest też wskazana, gdy wykwit pojawia się w okolicy oka lub powieki, ma nietypowy kształt albo budzi wątpliwości co do rozpoznania. Nie każda „brodawka” na twarzy ma bowiem podłoże wirusowe i właśnie dlatego przed usuwaniem warto potwierdzić, z jakim typem zmiany ma się do czynienia.

Brodawki na twarzy a inne zmiany skórne

Na twarzy zmiana o wyglądzie brodawki nie musi mieć związku z wirusem HPV, dlatego ważna jest diagnostyka dermatologiczna. Specjalista ocenia wygląd, powierzchnię, konsystencję i rozmieszczenie zmian, a często wykonuje również badanie dermatoskopowe, które pozwala obejrzeć strukturę zmian bez ich wycinania.

Najczęściej z brodawką wirusową mylone są:

• Prosaki – drobne, białe, twarde grudki, zwykle widoczne wokół oczu i na powiekach; nie mają związku z HPV.
• Włókniaki – miękkie, uszypułowane zmiany skórne, częste na szyi i w okolicy powiek; nie są zakaźne.
• Łojotokowe rogowacenie – płaskie lub lekko wyniosłe, brunatne albo szarawe zmiany o „przyklejonym” wyglądzie, pojawiające się głównie po 40. roku życia.
• Znamiona barwnikowe – potocznie nazywane pieprzykami; zwykle mają bardziej jednolitą powierzchnię i nie przypominają typowej brodawki.

Kiedy brodawka może nie być brodawką?

Nie każda zmiana przypominająca brodawkę jest zmianą wirusową. Na twarzy łatwo o pomyłkę, bo obok brodawek HPV występują też znamiona barwnikowe, prosaki, włókniaki czy łojotokowe rogowacenie, a część zmian wymaga wykluczenia nowotworu skóry. Dlatego przed usunięciem lekarz ocenia wygląd, powierzchnię, kolor i brzegi zmiany oraz w razie potrzeby wykonuje badanie dermatoskopowe.

Pilnej konsultacji dermatologicznej wymaga zmiana, która:

• rośnie szybko i w ciągu tygodni wyraźnie zmienia rozmiar,
• krwawi samoistnie albo po lekkim dotknięciu,
• boli, swędzi lub piecze bez uchwytnej przyczyny,
• ma nietypowy kolor, na przykład czarny, granatowy, czerwony albo niejednolity,
• ma nieregularny, postrzępiony kształt lub asymetryczne brzegi,
• pojawiła się nagle u osoby dorosłej bez wcześniejszej skłonności do brodawek.

Żadna z tych cech nie oznacza automatycznie nowotworu, ale każda jest wskazaniem do dokładnej oceny zmiany, a czasem także do pobrania wycinka.

Jak usuwa się brodawki na twarzy?

Wybór metody zależy od typu brodawki, jej lokalizacji na twarzy, liczby zmian i wieku pacjenta, bo skóra w tej okolicy jest delikatniejsza niż na dłoniach i stopach, przez co wymaga większej precyzji. Leczenie powinien prowadzić lekarz. Samodzielne usuwanie zmian w domu zwiększa ryzyko podrażnienia, przebarwień i blizn.

Najczęściej stosowane metody to:

• Laseroterapia – pozwala precyzyjnie usunąć tkankę brodawki, dlatego bywa wybierana przy drobnych, płaskich zmianach oraz wtedy, gdy brodawki leżą blisko siebie.
• Chirurgiczne wycięcie – stosuje się rzadziej, głównie przy pojedynczych, większych zmianach albo wtedy, gdy rozpoznanie wymaga potwierdzenia w badaniu histopatologicznym.

Żadna metoda nie daje pełnej gwarancji, że brodawka nie wróci, ponieważ wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) może utrzymywać się w otaczającym naskórku. Ryzyko blizn i przebarwień jest zwykle większe po głębszych zabiegach, takich jak wycięcie chirurgiczne, a mniejsze po prawidłowo wykonanej krioterapii lub laseroterapii, choć na twarzy nawet niewielki odczyn pozabiegowy bywa wyraźnie widoczny. Dlatego sposób usunięcia dobiera się nie tylko do samej brodawki, ale też do miejsca, w którym się znajduje.

Która metoda jest najbezpieczniejsza na twarzy?

Twarz wymaga większej ostrożności niż dłonie czy stopy, bo skóra w tej okolicy jest cieńsza, bardziej widoczna i łatwiej reaguje przebarwieniem lub blizną. Leczenie dobiera się indywidualnie, bo metoda odpowiednia dla czoła nie zawsze będzie dobrym wyborem w okolicy powiek.

Brodawki na twarzy przy oku i na powiece

Przy brodawce na powiece albo tuż przy oku wskazana jest konsultacja dermatologiczna, a gdy zmiana obejmuje brzeg powieki lub okolice rzęs, potrzebna może być także ocena okulistyczna. Szybszej konsultacji wymagają sytuacje, gdy:

• Zmiana leży na brzegu powieki lub między rzęsami – wtedy łatwiej o podrażnienie oka i trudniej bezpiecznie zaplanować zabieg.
• Brodawka wyraźnie rośnie lub zmienia kształt – taka cecha wymaga potwierdzenia rozpoznania przed usunięciem.
• Pojawia się łzawienie, pieczenie albo świąd oka – objawy mogą świadczyć o podrażnieniu okolicy oka.
• Skóra została podrażniona po domowych próbach leczenia – w tej okolicy łatwo o uszkodzenie naskórka i stan zapalny.

Nie zaleca się samodzielnego usuwania zmian przy oku i na powiece, bo zwiększa to ryzyko blizny, podrażnienia rogówki i uszkodzenia delikatnej skóry powieki.

Domowe sposoby i czego nie robić na twarzy

Domowe metody, które stosuje się przy brodawkach na dłoniach i stopach, nie powinny być stosowane na twarzy, ponieważ skóra w tej okolicy jest cienka i łatwiej o podrażnienie oraz ślad po nieumiejętnym leczeniu. Dotyczy to preparatów z kwasem salicylowym lub kwasem mlekowym: na twarzy mogą wywołać zaczerwienienia, nadżerki i przebarwienia pozapalne, które bywają większym problemem estetycznym niż sama brodawka.

Na skórze twarzy nie powinno się samodzielnie usuwać zmian mechanicznie. Najbardziej ryzykowne są:

• wycinanie lub nakłuwanie zmiany, ponieważ uszkadza skórę i zwiększa ryzyko blizny oraz nadkażenia bakteryjnego,
• drapanie i skubanie, ponieważ sprzyja autoinokulacji, czyli przenoszeniu HPV na sąsiednie okolice twarzy,
• stosowanie drażniących preparatów „na kurzajki” bez oceny dermatologicznej, bo nie każda zmiana na twarzy jest rzeczywiście brodawką wirusową.

Brodawki na twarzy u dzieci i nastolatków

U dzieci i nastolatków brodawki na twarzy występują częściej niż u dorosłych, co wiąże się z łatwiejszym przenikaniem wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) przez drobne uszkodzenia naskórka oraz z częstą autoinokulacją, czyli przenoszeniem wirusa na kolejne miejsca przez drapanie i dotykanie zmian. W tej grupie wiekowej na twarzy najczęściej obserwuje się brodawki płaskie: drobne, gładkie lub lekko wyniosłe grudki w kolorze zbliżonym do skóry, zwykle zlokalizowane na czole, policzkach i brodzie, nierzadko w skupiskach. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt ze zmianą skórną albo pośrednio, przez przedmioty codziennego użytku.

Leczenie u młodszych pacjentów planuje się ostrożnie, bo skóra twarzy łatwiej ulega podrażnieniu i przebarwieniom pozapalnym. Najczęściej bierze się pod uwagę:

• krioterapię, gdy zmiany są nieliczne i dobrze dostępne,
• laseroterapię, jeśli brodawka jest pojedyncza, oporna na inne metody albo wymaga bardzo precyzyjnego usunięcia,
• obserwację pod kontrolą lekarza, gdy zmiany są typowe i nie sprawiają dolegliwości.

Konsultacja dermatologiczna jest szczególnie ważna wtedy, gdy zmian szybko przybywa, dziecko rozdrapuje skórę albo brodawki leżą blisko oczu i ust. U części dzieci brodawki płaskie mogą ustępować samoistnie, ale decyzję o obserwacji lub leczeniu warto oprzeć na ocenie dermatologicznej.

Brodawki oporne i nawracające

Część brodawek na twarzy nie reaguje na pierwszą metodę leczenia albo wraca po kilku tygodniach mimo prawidłowo przeprowadzonego zabiegu. Takie zmiany określa się jako oporne lub nawracające. Dzieje się tak dlatego, że wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) może pozostawać aktywny w otaczającym naskórku, nawet jeśli widoczna brodawka została już usunięta. Sam nawrót nie świadczy więc o błędzie w leczeniu, ale o bieżącym przebiegu zakażenia wirusowego.

Przy zmianach opornych dermatolog może zaproponować leczenie drugiego wyboru. Najczęściej stosuje się:

• powtórzoną krioterapię – serię zabiegów wykonywanych w odstępach kilkutygodniowych,
• laseroterapię – zwłaszcza gdy wcześniejsze wymrażanie nie przyniosło efektu albo zmiana leży w trudnej okolicy,
• immunoterapię kontaktową – metodę pobudzającą miejscową odpowiedź immunologiczną skóry, rozważaną przy zmianach licznych, rozsianych lub nawracających.

Po kolejnych zabiegach gojenie może trwać dłużej niż po pierwszym leczeniu, bo skóra w tej okolicy bywa już wcześniej podrażniona. Dlatego przy nawracających brodawkach ważna jest kontrola dermatologiczna, która pozwala ocenić, czy zmiana ustępuje, czy potrzebna jest zmiana metody.

Bibliografia

Sterling J.C., Gibbs S., Haque Hussain S.S., Mohd Mustapa M.F., Handfield-Jones S.E., British Association of Dermatologists' guidelines for the management of cutaneous warts 2014, „British Journal of Dermatology" 2014, t. 171, nr 4, s. 696–712
Kwok C.S., Gibbs S., Bennett C., Holland R., Abbott R., Topical treatments for cutaneous warts, „Cochrane Database of Systematic Reviews" 2012, nr 9, CD001781
Maranda E.L., Lim V.M., Nguyen A.H., Nouri K., Laser and light therapy for facial warts: a systematic review, „Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology" 2016, t. 30, nr 10, s. 1700–1707