Asymetria twarzy nie zawsze jest tylko kwestią urody. Kiedy pilnie szukać przyczyny?

Jedno oko na zdjęciach wydaje się mniejsze, kącik ust układa się nierówno, a po jednej stronie twarzy widać większe napięcie mięśni — asymetria twarzy jest powszechna i przeważnie zupełnie naturalna. W rzadkich przypadkach może ona jednak mieć charakter sygnału wymagającego dalszej diagnostyki. Jak odróżnić naturalną asymetrię twarzy od sytuacji, w których należy zasięgnąć porady medycznej? Jakie są sposoby na wyrównanie różnic w symetrii twarzy? W tym tekście odpowiadamy na te i wiele innych pytań dotyczących asymetrii twarzy.

Asymetria twarzy jest normalna czy wymaga diagnostyki?

Niewielka asymetria twarzy najczęściej jest w pełni fizjologiczna — u większości osób można dostrzec drobne różnice w ustawieniu brwi, policzków, kącików ust lub linii żuchwy. Różnice często dotyczą również wielkości oczu. Naturalna asymetria zwykle pozostaje niezmienna przez lata, nie zaburza mimiki i częściej zwraca uwagę na zdjęciach niż w codziennym życiu.

Sama obecność asymetrii nie oznacza więc żadnej choroby — znaczenie ma przede wszystkim to, czy zmiana jest stała, czy pojawiła się nagle i czy narasta.

Kiedy asymetria twarzy wymaga pilnej konsultacji medycznej?

Pilnej oceny medycznej wymaga przede wszystkim asymetria, która pojawiła się nagle i towarzyszą jej objawy neurologiczne.

Do najważniejszych sygnałów alarmowych należą:

• Nagłe opadnięcie kącika ust — zwłaszcza jeśli wcześniej mimika była prawidłowa.
• Niewyraźna mowa lub trudność w wypowiadaniu słów.
• Osłabienie mięśni twarzy po jednej stronie — na przykład trudność z uśmiechem, pokazaniem zębów albo zmarszczeniem czoła, problem z uniesieniem brwi lub zamknięciem powieki.
• Asymetria połączona z osłabieniem albo drętwieniem ręki lub nogi.
• Nagły, silny ból głowy lub zawroty głowy współwystępujące z opadaniem jednej strony twarzy.

Jeśli asymetria twarzy pojawiła się nagle, a dodatkowo występują zaburzenia mowy, drętwienie lub osłabienie ręki albo nogi po jednej stronie ciała, trzeba pilnie wezwać pomoc ratunkową, ponieważ taki obraz może odpowiadać udarowi mózgu. Izolowana asymetria twarzy także wymaga szybkiej oceny lekarskiej, bo może wynikać m.in. z porażenia nerwu twarzowego.

Jak odróżnić asymetrię mięśniową, objętościową i kostną?

Nie każda nierówność rysów ma to samo podłoże. U części osób różnica uwidacznia się głównie podczas uśmiechu, mówienia albo marszczenia czoła, podczas gdy w spoczynku twarz wygląda prawie symetrycznie — taki obraz częściej wskazuje na asymetrię mięśniową. Jeśli nierówność jest widoczna także bez mimiki, zwykle bierze się pod uwagę różnicę w objętości tkanek miękkich albo w budowie kostnej, zwłaszcza w obrębie żuchwy i brody. W praktyce najwięcej mówi porównanie twarzy w spoczynku i w ruchu, bo właśnie wtedy widać, czy problem dotyczy pracy mięśni, objętości tkanek czy szkieletu twarzy.

Wśród najczęstszych typów asymetrii twarzy wyróżniamy:

• Asymetrię mięśniową (dynamiczną) — jest najbardziej widoczna podczas ruchu. Przykładowo: jedna brew unosi się słabiej, kącik ust układa się nierówno przy uśmiechu, a mięśnie policzka pracują inaczej podczas mówienia. W spoczynku twarz może wyglądać prawidłowo albo tylko nieznacznie nierówno.
• Asymetrię objętościową — wynika z różnicy w ilości tkanek miękkich, najczęściej w okolicy policzków, ust lub linii żuchwy. Jest widoczna również bez mimiki: jedna strona wygląda na pełniejszą, druga na bardziej zapadniętą.
• Asymetrię kostną — dotyczy budowy twarzoczaszki, najczęściej żuchwy, brody albo dolnej części twarzy, i bywa związana z wadą zgryzu. Zmiana ma zwykle charakter stały i nie znika po rozluźnieniu mięśni. Asymetria objętościowa i kostna ma charakter statyczny.
• Asymetrię mieszaną — ten wariant występuje często, bo niewielka asymetria kostna może z czasem prowadzić do wtórnej różnicy w napięciu mięśni, a różnica objętości tkanek dodatkowo nasilać wrażenie nierównych rysów.

O czym świadczy asymetria twarzy?

Asymetria twarzy sama w sobie nie wskazuje na żadną konkretną chorobę — częściej podpowiada, gdzie szukać przyczyny. Znaczenie ma przede wszystkim czas pojawienia się zmiany w wyglądzie twarzy. Asymetria obecna od lat częściej wiąże się z uwarunkowaną genetycznie budową twarzy (w tym z asymetrią żuchwy), natomiast nagłe opadanie jednej strony twarzy może towarzyszyć porażeniu nerwu twarzowego, niedowładowi mięśni twarzy lub udarowi mózgu. Z kolei stopniowe pogłębianie nierówności zwykle wynika z utraty objętości tkanek miękkich, a także z wiotczenia skóry i osłabienia struktur podporowych twarzy.

Najczęstsze przyczyny asymetrii twarzy obejmują:

• Uwarunkowania wrodzone i genetyczne — różnice w budowie kości twarzoczaszki, żuchwy lub brody obecne od urodzenia lub pojawiające się we wczesnej młodości.
• Urazy — asymetrie mogą być następstwem stłuczeń i złamań twarzoczaszki, które zmieniają ustawienie kości albo wpływają na gojenie tkanek.
• Przyczyny neurologiczne — nagłe pojawienie się asymetrii może wskazywać na porażenie nerwu twarzowego, niedowład mięśni twarzy, rzadziej na udar mózgu.
• Wady zgryzu i asymetrię żuchwy — nieprawidłowe ustawienie zębów i żuchwy może z czasem zmieniać napięcie mięśni oraz rysy dolnej części twarzy.
• Naturalne procesy starzenia się — stopniowy zanik tkanki tłuszczowej, przemieszczenie tkanek pod wpływem grawitacji i spadek napięcia skóry także może powodować widoczne zaburzenia w symetrii twarzy.
• Utrwalone nawyki — żucie głównie jedną stroną, podpieranie twarzy ręką, a nawet stała pozycja snu na jednym boku mogą nasilać już istniejące różnice, ale rzadko są jedyną przyczyną wyraźnej asymetrii.

Aby poznać przyczynę asymetrii twarzy, należy skonsultować się z lekarzem. Jeśli zmiana pojawiła się nagle, narasta, towarzyszy jej ból, uraz, zaburzenia mowy, osłabienie mimiki albo trudność z domknięciem oka, pierwszym krokiem powinna być pilna ocena medyczna. Gdy asymetria ma charakter przewlekły, stabilny i dotyczy głównie estetyki, warto skorzystać z konsultacji u chirurga plastycznego lub lekarza medycyny estetycznej.

Diagnostyka asymetrii twarzy

Podstawą diagnostyki asymetrii twarzy jest konsultacja medycznaoraz badanie kliniczne. Wielu pacjentów zastanawia się nad tym, do jakiego lekarza zgłosić się z takim problemem - dobór specjalisty zależy tak naprawdę od prawdopodobnego źródła asymetrii twarzy.

Pacjent może zgłosić się do:

• Ortodonty — gdy podejrzewa u siebie wadę zgryzu, nieprawidłowe ustawienie zębów lub asymetrię żuchwy.
• Chirurga szczękowo-twarzowego — gdy problem może wynikać z budowy kości, ustawienia żuchwy albo wymaga oceny narządu żucia.
• Neurologa — jeśli asymetria wiąże się z osłabieniem mięśni, zaburzeniami mimiki lub podejrzeniem tła neurologicznego.
• Chirurga plastycznego — gdy nierówność dotyczy głównie proporcji tkanek miękkich albo rozważane jest leczenie korygujące.

Ponieważ jednak trudno samodzielnie stwierdzić, co mogło spowodować występującą asymetrię, można udać się w pierwszej kolejności do lekarza rodzinnego lub internisty. Lekarz oceni wówczas charakter objawów i pokieruje pacjenta do właściwego specjalisty lub na dodatkowe badania. Istotnych informacji dostarcza diagnostyka obrazowa, a w szczególności tomografia komputerowalub rezonans magnetyczny. Na badania te najczęściej kierują pacjenta specjaliści w zależności od wstępnego rozpoznania. Tomografię najczęściej wykonuje się, gdy podejrzewana jest asymetria kostna, a rezonans, gdy istnieje potrzeba zobrazowania tkanek miękkich.

Dopiero na podstawie wyników badań możliwe jest ewentualne planowanie leczenia.

Leczenie asymetrii twarzy

Istnieją różne zabiegi i metody poprawiające symetrię twarzy - należy je jednak dobierać indywidualnie, ponieważ ich skuteczność jest powiązana z przyczyną asymetrii. Właśnie z tego względu pacjenci powinni rozpocząć terapię nie od umówienia się na konkretny zabieg, ale od diagnostyki przyczynowej.

Wśród metod korygujących asymetrię twarzy często stosujemy:

• Toksynę botulinową- to metoda iniekcyjna, która polega na wstrzyknięciu niewielkiej dawki preparatu na wybranym obszarze twarzy. Pomaga przede wszystkim w asymetrii mięśniowej — gdy jedna strona twarzy pracuje silniej, a różnica uwidacznia się przy uśmiechu, mówieniu albo unoszeniu brwi.
• Wypełnianie kwasem hialuronowym- kolejna z metod iniekcyjnych, małoinwazyjnych. Pomaga wypełnić ewentualne ubytki powodujące asymetrię.
• Hydroksyapatyt wapnia- alternatywa dla kwasu hialuronowego. Stosuje się go głównie wtedy, gdy oprócz wyrównania objętości potrzebne jest także mocniejsze podparcie tkanek
• Leczenie ortodontyczne lub chirurgiczne- najbardziej inwazyjne, a często również długotrwałe lub etapowe. Zalecane pacjentom, u których asymetria jest ewidentnie spowodowana budową anatomiczną kości twarzy lub wadami zgryzu.
• Nici liftingujące PDO - mają zastosowanie przy niewielkim opadaniu tkanek miękkich, ale nie korygują asymetrii kostnej ani dużych zmian pourazowych.

W poniższej tabeli przedstawiamy najważniejsze wskazania do konkretnych metod niwelujących poszczególne rodzaje asymetrii twarzy.

Domowe sposoby na asymetrię twarzy - czy ćwiczenia i masaże pomagają?

Wielu pacjentów poszukuje domowych sposobów na asymetrię twarzy, próbuje intensywnych ćwiczeń mięśni twarzy, wykonuje masaże. Metody te, choć nieinwazyjne i z pozoru niegroźne, nie powinny być jednak stosowane samodzielnie - bez wcześniejszej diagnostyki i konsultacji z fizjoterapeutą.

Ćwiczenia twarzy i masaże mogą mieć zastosowanie przede wszystkim przy asymetrii mięśniowej związanej z nieprawidłowym napięciem mięśni, utrwalonymi wzorcami ruchu albo rehabilitacją po uszkodzeniu nerwu twarzowego. Nie korygują natomiast asymetrii kostnej, wady zgryzu ani ubytku objętości tkanek miękkich. Dlatego próba wyćwiczenia jednej strony twarzy bez rozpoznania przyczyny często nie przynosi efektu, a czasem nasila problem. Najbezpieczniej traktować je jako element terapii prowadzonej przez fizjoterapeutę, po wcześniejszej ocenie, czy źródłem nierówności jest nadmierne napięcie, osłabienie mięśni, zaburzenie pracy stawu skroniowo-żuchwowego albo kompensacja, czyli przejmowanie pracy przez silniejszą stronę.

Najczęstsze błędy przy samodzielnych próbach korekcji obejmują:

• Ćwiczenie tylko jednej strony twarzy bez potwierdzenia, że rzeczywiście pracuje słabiej.
• Zbyt intensywny masaż okolicy żuchwy, policzka lub kącika ust.
• Kopiowanie ćwiczeń z internetu po porażeniu nerwu twarzowego bez planu rehabilitacji.
• Wzmacnianie mięśni, które są już nadmiernie aktywne.
• Oczekiwanie, że masaż wyrówna asymetrię kostną lub skoryguje wadę zgryzu.

Takie działania mogą prowadzić do przeciążenia mięśni, utrwalenia nieprawidłowej mimiki i pogłębienia widocznej nierówności rysów. Jeśli ćwiczenia mają pomagać, muszą być dobrane do konkretnej przyczyny i wykonywane w określonym zakresie.

Jakie efekty w korygowaniu asymetrii twarzy można uzyskać?

Nie każdą asymetrię da się w pełni wyrównać — i nie zawsze jest to potrzebne. Należy pamiętać o tym, że każda twarz jest naturalnie lekko asymetryczna. Celem zabiegów korygujących asymetrię nie powinno być więc jej całkowite zlikwidowanie, ale poprawa proporcji i rysów twarzy.

Efekty zabiegów korygujących asymetrię twarzy mogą być przejściowe lub trwałe - w zależności od wybranej metody:

• Toksyna botulinowa - daje efekt czasowy, który zwykle utrzymuje się około 3-4 miesięcy. Dokładny czas zależy od okolicy, dawki i indywidualnej reakcji tkanek. Rezultaty stopniowo słabną, a zabieg można powtarzać dla ich podtrzymania.
• Kwas hialuronowy i hydroksyapatyt wapnia - także dają efekt czasowy, a jego długotrwałość zależy od użytego preparatu, okolicy i metabolizmu pacjenta. Z czasem materiał ulega wchłonięciu lub przebudowie, dlatego dla podtrzymania efektów zabiegi mogą wymagać powtórzenia.
• Leczenie ortodontyczne i chirurgiczne - zapewnia trwałe rezultaty, ponieważ ingeruje w anatomię zgryzu lub samych kości twarzy.
• Rehabilitacja i fizjoterapia- jeśli asymetrie były efektem urazu mięśni lub porażenia nerwów, odpowiednio prowadzona rehabilitacja przynosi stopniową i długotrwałą poprawę.

Asymetria twarzy po urazie lub porażeniu nerwu twarzowego

Szczególny rodzaj asymetrii twarzy stanowią: asymetria pourazowa oraz będąca wynikiem porażenia nerwu twarzowego. W takich przypadkach zmiany w symetrii twarzy zazwyczaj są bardzo wyraźne, trudne do przeoczenia, nagłe i mogą towarzyszyć im dodatkowe objawy.

Asymetria pourazowa może wynikać z obrzęku tkanek, ale też z ich uszkodzenia lub z przemieszczenia odłamków kostnych. Może dojść do niej np. przy złamaniach twarzoczaszki. Co ważne, tego typu asymetrie są bardzo wyraźne, widoczne w spoczynku, a poza tym często towarzyszy im również ból, trudność w domykaniu ust lub zaburzenia zgryzu.

Asymetria w następstwie porażenia nerwu twarzowego ma charakter mięśniowy. Nerw twarzowy odpowiada za mimikę. Gdy jego przewodzenie jest zaburzone, pojawia się niedowład mięśni twarzy (opadanie kącika ust, wygładzenie fałdu nosowo-wargowego, trudności w domknięciu oka lub osłabione unoszenie brwi).

Ponieważ podobne objawy, co porażenie nerwu twarzowego, mogą występować również przy udarze mózgu, ich wystąpienie należy pilnie skonsultować z lekarzem. Szczególnie, gdy towarzyszą im dodatkowe symptomy: zaburzenia mowy, osłabienie kończyn, zawroty głowy.

Czy spanie na jednym boku powoduje asymetrię twarzy?

Samo spanie na jednym boku zwykle nie jest pierwotną przyczyną trwałej asymetrii twarzy, ale może nasilać już istniejące różnice w rysach. Po nocy w jednej pozycji bywa widoczne przejściowe spłaszczenie policzka, niewielki obrzęk albo głębsza bruzda po stronie ucisku — dotyczy to tkanek miękkich i najczęściej ustępuje jakiś czas po wstaniu z łóżka.

Większe znaczenie ma wieloletnie powtarzanie jednostronnych nawyków, zwłaszcza gdy towarzyszy im wada zgryzu, naturalna asymetria, różnica w napięciu mięśni twarzy i szyi albo nieprawidłowa postawa. Wrażenie asymetrii mogą wtedy pogłębiać:

• spanie stale na tym samym boku,
• długie podpieranie twarzy ręką,
• praca z głową ustawioną asymetrycznie,
• wysunięcie głowy do przodu i nierówne ustawienie barków.

Jeśli nierówność rysów utrzymuje się przez cały dzień, stopniowo narasta albo obejmuje także żuchwę i zgryz, przyczyny zwykle wykraczają poza samą pozycję snu i wymagają szerszej oceny.

Bibliografia

• Facial nerve palsy - patient information
• Facial reanimation surgery
• Botulinum toxin therapy: FAQs